Pomiar ciśnienia u psów i kotów – jak go przeprowadzić?

Nadciśnienie tętnicze u psów i kotów bywa nazywane cichym zabójcą – przez długi czas nie daje żadnych objawów, a jednocześnie stopniowo uszkadza serce, nerki, oczy i mózg. W przeciwieństwie do ludzi zwierzęta nie zgłoszą dolegliwości, dlatego jedynym sposobem wykrycia problemu jest regularny, prawidłowo wykonany pomiar ciśnienia krwi. Poniżej wyjaśniamy, jak wygląda taki pomiar u psa i kota, kiedy go wykonać i o czym świadczą wyniki badania.

Dlaczego pomiar ciśnienia u psa i kota jest ważny?

Ciśnienie tętnicze odzwierciedla siłę, z jaką krew napiera na ściany naczyń krwionośnych. Zbyt wysokie wartości prowadzą do przeciążenia serca, uszkodzenia siatkówki oka, a w skrajnych przypadkach do nagłej ślepoty czy udaru. U kotów nadciśnienie najczęściej towarzyszy przewlekłej chorobie nerek i nadczynności tarczycy, natomiast u psów wiąże się z chorobami nerek, zespołem Cushinga, cukrzycą oraz niektórymi chorobami serca. Ponieważ objawy pojawiają się późno, pomiar ciśnienia powinien być stałym elementem profilaktyki, zwłaszcza u zwierząt starszych i przewlekle chorych.

Kiedy warto zmierzyć ciśnienie psu lub kotu?

Pomiar ciśnienia zaleca się przede wszystkim u pacjentów geriatrycznych, czyli psów i kotów powyżej 7./8. roku życia, nawet jeśli nie wykazują żadnych niepokojących symptomów. Kontrolne badanie powinno się też wykonać u zwierząt z rozpoznaną przewlekłą chorobą nerek, nadczynnością tarczycy, cukrzycą, chorobami serca oraz u pacjentów przyjmujących leki mogące wpływać na ciśnienie. 

Wskazaniem do pilnego pomiaru są również objawy neurologiczne, nagła utrata wzroku, krwawienie z nosa czy krew w moczu – zarówno u psa, jak i u kota mogą one sygnalizować poważne powikłania nadciśnieniowe. Lekarze zalecają też pomiar przed zabiegami wymagającymi znieczulenia ogólnego, ponieważ nieprawidłowe wartości ciśnienia zwiększają ryzyko powikłań okołooperacyjnych.

Przygotowanie psa i kota do badania

Wynik pomiaru ciśnienia u psa i kota jest bardzo wrażliwy na stres, dlatego kluczowe jest odpowiednie przygotowanie pacjenta. 

• Zwierzę powinno mieć czas na aklimatyzację w gabinecie – najlepiej kilka do kilkunastu minut spokojnego siedzenia w spokojnym pomieszczeniu, z dala od hałasu i innych zwierząt. 
• Pomiar wykonuje się zwykle w obecności opiekuna, którego głos i obecność działają uspokajająco, a samo zwierzę powinno leżeć lub siedzieć w wygodnej, naturalnej pozycji. 
• U kotów szczególnie istotne jest unikanie tak zwanego efektu białego fartucha, czyli sztucznego podwyższenia wyniku spowodowanego lękiem przed lekarzem – dlatego niektóre przychodnie proponują pomiar w domu pacjenta lub stosują specjalne leki uspokajające, bezpieczne i dostosowane do zwierzaka.
• Przed badaniem nie należy podawać obfitego posiłku ani prowadzić intensywnego spaceru, bo może to zafałszować wynik.

Metody pomiaru ciśnienia stosowane u psów i kotów

W praktyce weterynaryjnej stosuje się dwie główne, nieinwazyjne metody pomiaru ciśnienia: dopplerowską oraz oscylometryczną. 

• Metoda dopplerowska polega na umieszczeniu na tętnicy obwodowej – najczęściej na łapie lub ogonie – sondy z kryształem piezoelektrycznym, która emituje fale ultradźwiękowe i wykrywa przepływ krwi po napompowaniu mankietu. Jest to metoda bardzo dokładna, szczególnie u małych pacjentów, ale pozwala określić jedynie ciśnienie skurczowe.
• Metoda oscylometryczna wykorzystuje mankiet połączony z automatycznym czytnikiem, który wykrywa oscylacje fali tętna – dzięki temu można poznać zarówno ciśnienie skurczowe, jak i rozkurczowe. 

U kotów, ze względu na niewielkie rozmiary naczyń i skłonność do drżenia, metoda dopplerowska bywa preferowana jako bardziej wiarygodna, choć oba sposoby są szeroko stosowane w gabinetach weterynaryjnych zarówno u psów, jak i kotów.

Dobieranie mankietu do pomiaru u psa i kota

Prawidłowy dobór szerokości mankietu ma ogromny wpływ na wiarygodność wyniku. Zbyt wąski mankiet zawyża wynik pomiaru, natomiast zbyt szeroki go zaniża. U psów szerokość mankietu powinna odpowiadać około 40% obwodu kończyny, w miejscu jego założenia, natomiast u kotów zalecany zakres to 30-40% obwodu łapy lub nasady ogona. W gabinetach dostępne są zestawy mankietów w kilku rozmiarach, co pozwala dobrać odpowiedni rozmiar zarówno dla niewielkiego kota, jak i dużego psa rasy olbrzymiej. Mankiet zakłada się zwykle na przedramię, podudzie lub nasadę ogona, w zależności od wybranej metody i preferencji lekarza.

Przebieg pomiaru ciśnienia krok po kroku

Sam pomiar ciśnienia u psa i kota przebiega w kilku etapach. Po aklimatyzacji zwierzęcia lekarz lub technik weterynaryjny zakłada mankiet o odpowiednim rozmiarze na wybraną kończynę lub nasadę ogona, a następnie lokalizuje tętnicę za pomocą sondy dopplerowskiej lub uruchamia automatyczny pomiar oscylometryczny. Zgodnie z zaleceniami towarzystw kardiologicznych wykonuje się zwykle od pięciu do siedmiu pomiarów, z których odrzuca się pierwszy wynik jako najbardziej obarczony stresem, a z pozostałych oblicza się średnią. Cała procedura jest bezbolesna i nie wymaga sedacji – ewentualny dyskomfort ogranicza się do delikatnego ucisku mankietu, porównywalnego z pomiarem ciśnienia u człowieka. Ważne jest, aby pomiar u psa i kota wykonywać zawsze w tej samej pozycji i możliwie tym samym urządzeniem, co ułatwia porównywanie wyników w czasie.

Jak interpretować wyniki u psa i kota?

Prawidłowe skurczowe ciśnienie tętnicze u zdrowego psa i kota w warunkach spoczynku wynosi zazwyczaj poniżej 140 mmHg. Wartości od 140 do 159 mmHg traktuje się jako stan przednadciśnieniowy, wymagający obserwacji, natomiast wyniki w przedziale 160-179 mmHg wskazują na nadciśnienie związane z umiarkowanym ryzykiem uszkodzenia narządów. Ciśnienie skurczowe powyżej 180 mmHg uznaje się za ciężkie nadciśnienie, niosące wysokie ryzyko powikłań narządowych, takich jak odwarstwienie siatkówki czy przerost mięśnia sercowego i zwykle wymaga wdrożenia leczenia. Warto pamiętać, że pojedynczy podwyższony wynik nie zawsze oznacza chorobę – ze względu na duży wpływ stresu zaleca się powtórzenie pomiaru podczas kolejnej wizyty, zanim postawi się ostateczną diagnozę u psa lub kota.

Najczęstsze przyczyny podwyższonego ciśnienia

U kotów najczęstszą przyczyną wtórnego nadciśnienia jest przewlekła choroba nerek oraz nadczynność tarczycy, które dotykają zwłaszcza starszych pacjentów. 

U psów nadciśnienie najczęściej towarzyszy chorobie nerek, zespołowi Cushinga, cukrzycy oraz niektórym schorzeniom układu krążenia. 

Rzadziej, zarówno u psów, jak i kotów, przyczyną bywają guzy nadnerczy wydzielające nadmiar hormonów czy niektóre leki, na przykład sterydy. Istnieje też pierwotne, samoistne nadciśnienie, którego przyczyny nie udaje się jednoznacznie ustalić, jednak u zwierząt występuje ono rzadziej niż postać wtórna, związana z chorobą podstawową.

Jak często kontrolować ciśnienie u psa i kota?

Częstotliwość pomiarów zależy od stanu zdrowia i wieku pacjenta. Zdrowe, młode psy i koty nie wymagają rutynowej kontroli ciśnienia, jednak po ukończeniu siódmego roku życia warto włączyć taki pomiar do corocznego badania profilaktycznego. Pacjenci z rozpoznaną chorobą nerek, nadczynnością tarczycy, cukrzycą lub chorobą serca powinni mieć ciśnienie kontrolowane znacznie częściej – zwykle co trzy do sześciu miesięcy, a w przypadku wdrożonego leczenia hipotensyjnego nawet co kilka tygodni, aż do ustabilizowania wyników. Regularne pomiary pozwalają nie tylko wykryć nadciśnienie na wczesnym etapie, ale też ocenić skuteczność leczenia i w porę skorygować dawkowanie leków u psa i kota.

Podsumowanie

Pomiar ciśnienia tętniczego u psów i kotów to proste, bezbolesne badanie, które warto na stałe wpisać w profilaktykę zdrowotną, zwłaszcza u zwierząt starszych i przewlekle chorych. Odpowiednie przygotowanie pacjenta, właściwy mankiet i kilka powtórzeń pomiaru dają wiarygodny wynik, dzięki któremu lekarz może wcześnie wykryć nadciśnienie i wdrożyć leczenie, zanim dojdzie do trwałego uszkodzenia narządów. Jeśli twój pies lub kot należy do grupy ryzyka, zapytaj o taki pomiar podczas najbliższej wizyty.